На 18 октомври го одбележуваме Европскиот ден за борба против трговијата со луѓе, ден посветен на подигнување на јавната свест за една од најтешките повреди на човековите права. Трговијата со луѓе претставува сериозен облик на експлоатација што го загрозува правото на слобода, достоинство и безбедност, оставајќи долгорочни последици врз животите на жртвите. Овој ден е можност да потсетиме дека борбата против трговијата со луѓе не се сведува само на откривање и казнување на сторителите, туку подразбира и навремено препознавање на жртвите, обезбедување соодветна поддршка и создавање услови за остварување на нивните права.
Трговијата со луѓе може да се манифестира преку сексуална експлоатација, принудна работа и други облици на злоупотреба и насилство. Сепак, жртвите не секогаш се препознаваат навреме, а стравот, заканите, зависноста од сторителите, стигмата и недовербата во институциите можат дополнително да ја отежнат нивната можност да побараат помош и поддршка. Затоа, ефективната борба против трговијата со луѓе бара координиран институционален одговор, обучени професионалци, достапни услуги и пристап заснован на човековите права, кој ги става безбедноста и потребите на жртвите во центарот на постапувањето.
Во Северна Македонија, самоидентификуваните сексуални работнички, особено жените, девојките и трансродовите жени и девојки, се соочуваат со повеќекратни ризици од сексуално насилство, експлоатација и трговија со луѓе. Истовремено, стигмата, дискриминацијата, криминализацијата и недовербата во институциите можат да создадат дополнителни пречки за пријавување насилство и пристап до заштита. Како резултат на тоа, лицата на кои им е потребна помош може да останат непрепознаени, неподдржани и изложени на понатамошна злоупотреба.
Особено е важно да се направи јасна разлика помеѓу доброволната сексуална работа и трговијата со луѓе заради сексуална експлоатација. Овие појави не се истоветни и нивното поистоветување може да доведе до погрешна идентификација, дополнителна стигматизација и несоодветен институционален третман. Препознавањето на трговијата со луѓе треба да се заснова на конкретните околности на секој случај, вклучително и присуството на принуда, измама или злоупотреба на ранливоста, а не исклучиво на фактот дека некое лице се занимава со сексуална работа. Ваквиот пристап овозможува подобра заштита на жртвите, без истовремено да се нарушуваат правата и достоинството на сексуалните работници/чки.
Токму затоа, СТАР-СТАР Скопје преку проектот „Самоидентификуваните сексуални работнички во борба против сексуалното насилство и трговијата со жени и девојки“ се залага за пристап во кој сексуалните работнички се препознаени не само како лица изложени на ризик, туку и како активни чинителки во превенцијата и борбата против насилството и експлоатацијата. Нивните искуства, знаења и непосредното познавање на заедницата се важни за препознавање на ризичните ситуации, подобрување на пристапот до услуги и унапредување на институционалните практики.
По повод 18 октомври, ја нагласуваме потребата од зајакнување на механизмите за идентификација и заштита на жртвите, подобрување на пристапот до здравствени, социјални и правни услуги и обезбедување професионален третман без стигма и дискриминација. Потребни се и континуирана едукација на институциите, соработка со граѓанските организации и активно вклучување на заедниците чии искуства често остануваат недоволно препознаени.
Борбата против трговијата со луѓе мора да ги обедини превенцијата, заштитата и правдата. Секоја жртва има право да биде препознаена, сослушана и поддржана, без страв од осуда или дополнителна виктимизација. Само преку пристап заснован на човековите права, во кој институциите преземаат одговорност, а гласот на заедницата се слуша и почитува, можеме да изградиме систем што навистина ги штити луѓето и не остава никого без поддршка.